پای ضربدری چیست؟ – بررسی 0 تا 100 علائم

عارضه «ژنو والگوم» یا پای ضربدری، یک اختلال آناتومیک است که با نزدیکی بیش از حد زانوها به یکدیگر و فاصله گرفتن قوزک‌های پا از هم شناخته می‌شود. این وضعیت معمولا در سنین رشد اتفاق می‌افتد، اما اگر  در بزرگسالی تداوم یا شدت پیدا کند، می‌تواند به ناهنجاری در گام برداشتن، دردهای مفصلی و همچنین توزیع غیرطبیعی فشار بر زانوها منجر شود. در صورت مشاهده چنین شرایطی، بایستی حتما به پزشک مراجعه نمایید تا وضعیت مفصل‌های شما با انجام معاینات تخصصی ارتوپدی  بررسی شده و در صورت نیاز، درمان‌های لازم انجام شود.

هدف ما از نوشتن این مقاله بررسی علائم پای ضربدری و همچنین تشخیص و نحوه درمان آن است؛ از این رو مطالعه این مطلب می‌تواند برای افرادی که به این عارضه دچارهستند، بسیار مفید باشد.

پای ضربدری چیست؟

پای ضربدری به حالتی می‌گویند که در آن هنگام کنار هم قرار دادن زانوها، مچ پاها از هم فاصله می‌گیرند. این عارضه در کودکان ۳ تا ۶ ساله اغلب یک امر طبیعی بوده و با رشد کودک خود به خود بهتر و یا رفع می‌شود، اما در سنین بالاتر می‌تواند به یک ناهنجاری تبدیل شود.

پیامدها و علائم کلی این عارضه عبارت اند از:

فشار مفصلی: به دلیل پیچیدگی مفصل زانو، هرگونه انحراف باعث فشار زیاد بر زانو و ایجاد دردهای مفصلی می‌شود.

اختلال در راه رفتن: این وضعیت موجب تغییر در الگوی حرکتی فرد شده و فشاری غیرطبیعی به سمت داخلی پا وارد می‌کند.

تغییرات ساختاری: ضربدری شدن زانو می‌تواند عارضه هایی مانند صافی کف پا را ایجاد کند.

نشانه‌های ظاهری:

پای ضربدری را می‌توان از طریق نشانه هایی مانند ساییدگی بیشتر لبه داخلی کفش و همچنین  تمایل فرد (به‌ویژه کودکان) به نشستن در وضعیت «قورباغه‌ای» یا W شکل تشخیص داد.

بیشتر بخوانید: بهترین روش خوابیدن بعد از عمل دیسک کمر

انواع مختلف پای ضربدری

به طور کلی پای ضربدری را می‌توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد که در ادامه به شما معرفی خواهیم کرد.

1-پای ضربدری فیزیولوژیک

یکی از شایع ترین انواع  پای ضربدری، نوع فیزیولوژیک آن است که در کودکان اغلب به‌عنوان قسمتی از فرایند رشد آن‌ها به شمار می‌رود.

این عارضه پس از اینکه کودک 7 – 8 ساله شد، به خودی خود رفع می‌شود.

2-پای ضربدری پاتولوژیک

منشأ این نوع پای ضربدری معمولا بیماری‌هایی مثل راشیتیسم و شکستگی‌های قبلی استخوان زانو است.

توجه داشته باشید که درجات پای ضربدری شامل خفیف، متوسط و شدید می‌شود.

علائم ایجاد پای ضربدری چیست؟

هنگامی که زانوهای ضربدری بعد از کودکی همچنان باقی بمانند، به مرور زمان باعث فشار زیاد به پاها شده و سایر علائم  زیر را به همراه خواهند داشت:

• • درد و خستگی: در چنین مواقعی علاوه بر اینکه پاهایتان خیلی زودتر از حالت عادی خسته می‌شوند، هنگام راه رفتن یا دویدن نیز زودتر از بقیه کم می‌آورید.
  • ساییدگی و درد مفصل: پای ضربدری باعث می‌شود که زانوها به هم ساییده شده و احساس درد  در خود زانو، ساق پا، مچ پا و حتی لگن ایجاد شود.
  • تغییر در مدل راه رفتن: برخی از افراد که به این عارضه دچار هستند، موقع راه رفتن پاهایشان را به بیرون چرخانده و اصطلاحاً لنگ میزنند.
  • خرابی کفش‌ها: پای ضربدری باعث می‌شود که کناره‌های داخلی کفش‌هایتان خیلی زودترسوراخ یا ساییده شود.
  • خشکی و التهاب: گاهی اوقات علائمی مانند سفت شدن مفصل زانو یا ورم کردن آن مشاهده می‌شود.
  • تغییرات ظاهری: تغییر شکل پا باعث کوتاهی تاندون آشیل شده و حتی ممکن است احساس کنید که قدتان کمی کوتاه‌تر شده است.
  • مشکل در ایستادن: ایستادنِ معمولی برایتان دشوار شده و احساس می‌کنید که بدنتان تعادل کافی ندارد.

 

بیشتر بخوانید: تعرفه فیزیوتراپی ۱۴۰۵

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده ی هر یک از علائم زیر، توصیه می‌شود که کودک توسط پزشک متخصص معاینه شود:

1-هنگامی که فاصله ایجاد شده بین مچ‌های پا بیش از ۱۰ سانتی‌متر باشد.

2-هنگامی که کودک صاف ایستاده و بین ساق پاهای او فاصله قابل‌توجهی دیده شود.

3-هنگامی که زانوها بیش از حد طبیعی به سمت داخل یا خارج انحراف داشته باشند.

4-هنگامی که کودک به علت زاویه‌دار بودن زانوها به درد زانو یا ناراحتی در هنگام راه رفتن دچار شده باشد.

5-هنگامی که کودک به سختی  راه برود و یا هنگام ایستادن تعادل مناسبی نداشته باشد.

علل اصلی بروز پای ضربدری در کودکان

دلایل متعددی وجود دارد که می‌توانند منجر به پای ضربدری در کودکان شوند. این دلایل شامل بیماری‌های زمینه‌ای، ژنتیک و سابقه خانوادگی و همچنین آسیب‌های وارده به زانو به ویژه صفحه رشد، هستند. در گذشته، قنداق کردن نوزادان نیز یکی دیگر از عوامل مؤثر در بروز پای ضربدری تلقی می‌شد. به علاوه، راه رفتن زودهنگام یا نشستن طولانی‌مدت به حالت قورباغه‌ای (مانند نشستن W) نیز می‌تواند از دیگر دلایل مهم در شکل‌گیری پای ضربدری در کودکان شناخته شوند. توجه داشته باشید که تشخیص و درمان به‌موقع این عارضه از اهمیت قابل توجهی در رشد صحیح اسکلتی و حرکتی کودک برخوردار است.

علل اصلی پای ضربدری در بزرگسالان

علاوه‌بر کودکان، ممکن است بزرگسالان نیز به عارضه پای ضربدری مبتلا شوند. از دلایل اصلی بروز این وضعیت در بزرگسالان می‌توان به عفونت‌های مفصلی، شکستگی‌های نامناسب درمان شده،چاقی، آرتروز، روماتیسم، آرتریت روماتوئید، پارگی یا کوتاهی رباط‌های زانو، کف پای صاف، و ناهنجاری‌های استخوانی مثل افزایش رشد کوندیل خارجی نسبت به داخلی اشاره کرد. علاوه بر این ، کوتاهی عضلات پشت ران و ضعف عضلات نیمه‌غشایی و نیمه‌وتری هم می‌توانند در ایجاد این عارضه نقش داشته باشند.

از مهمترین عوارض پای ضربدری در بزرگسالان نیز می‌توان ظاهر ناخوشایند پاها، کوتاهی قد، آرتروز زودرس زانو،تغییر در نحوه راه رفتن و ایستادن، درد در بخش داخلی زانو، افزایش آسیب‌پذیری مفصل زانو، کاهش رشد استخوان و ناهنجاری‌هایی مثل کف پای صاف و چرخش پاشنه به سمت خارج  را نام برد.

بیشتر بخوانید: بهترین ورزش برای مچ درد

تشخیص پای ضربدری

حال که پاسخ سوالِ علت پای ضربدری چیست را متوجه شدیم، نوبت به تشخیص این عارضه می‌رسد. برای ارزیابی پای ضربدری، بایستی فرد ایستاده و پاها را کنار هم قرار دهد، طوری‌که زانوها صاف و قوزک‌های داخلی قابل اندازه‌گیری باشند. چنانچه فاصله دو قوزک بیش از ۸ سانتی‌متر باشد، بدشکلی با افزایش سن بدتر شود، کودک زیر ۲ یا بالای ۷ سال باشد، فقط یک پا درگیر باشد یا درد، لنگیدن و مشکل در دویدن وجود داشته باشد بایستی حتما به  به پزشک مراجعه شود. در این شرایط پزشک با بررسی سابقه خانوادگی، معاینه راه‌رفتن و ایستادن، اختلاف طول پاها، زاویه زانو و در صورت نیاز عکس‌برداری، تراکم استخوان و MRI، علت را تشخيص می‌دهد.

درمان پای ضربدری

برای درمان پای ضربدری، روش‌های مختلفی وجود دارد که هرکدام متناسب با دلایل و شدت این عارضه، مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ با ما همراه باشید تا در ادامه چند مورد از مهم‌ترین روش‌های درمان پای ضربدری را مورد بررسی قرار دهیم.

1-کاهش وزن

اگر علت ایجاد پای ضربدری در فرد، اضافه‌وزن وی باشد، لازم است که وزن کنترل شده و کاهش یابد.  همانطور که می‌دانید اضافه‌وزن و چاقی فشار زیادی را بر زانوها وارد می‌کند، از این رو می‌تواند باعث تشدید پای ضربدری شود. اگر با مشکل اضافه‌وزن مواجه هستید، به پزشک مراجعه نمایید تا با داشتن یک برنامه مناسب برای کاهش وزن، راحت تر وزن کم کنید.

2-مصرف دارو و ویتامین

از دیگر دلایل زانوی ضربدری، کمبود ویتامین دی در بدن است. هنگامی که استخوان‌های بدن قوی هستند و تمام مواد مغذی و ویتامین‌های مورد نیاز خود را دریافت می‌کنند، احتمال بروز این عارضه نیز کاهش می‌باید. از این رو توصیه می‌شود که با مصرف داروهایی که به استحکام و تأمین مواد معدنی استخوان‌ها کمک می‌کنند، تراکم استخوان های خود را افزایش داده و زانوی ضربدری را درمان نمایید.

3-اصلاح عادات در کودکان

گاهی اوقات مشاهده می‌شود که علت ضربدری بودن پاها، نرمی استخوان است. در چنین مواقعی باید از راه رفتن و ایستادن طولانی‌مدت کودک جلوگیری کنید. علاوه بر این ، نشستن قورباغه‌ای یا W را نیز برای کودک ممنوع کرده و نشستن به‌صورت چهار زانو را جایگزین آن نمایید. توجه داشته باشید که از ضربه خوردن به بخش داخلی پا هم پیشگیری شود.

4-ورزش

انجام تمرینات ورزشی تحت عنوان حرکات اصلاحی،  یک راهکاری غیرتهاجمی و مؤثر برای بهبود پای ضربدری محسوب می‌شود که با تقویت عضلات نیم‌غشایی و نیم‌وتری و همچنین کشش عضله دوسر رانی، کمک قابل توجهی به اصلاح وضعیت پا می‌کند. اگر به این عارضه دچارهستید، می‌توانید با تمرینات توصیه‌شده توسط متخصص فیزیوتراپ(مانند تقویت عضلات پا، باسن و ران)، وضعیت خود را بهبود ببخشید. شاید برایتان جالب باشد که بدانید حرکات ساده‌ای مانند بالا آوردن ساق پا در حالت نشسته یا درازکشیده، نقش بسیار مهمی را در تسریع روند درمان و پیشگیری از پیشرفت این ناهنجاری‌ها ایفا می‌کنند.برای یک درمان ساده و موفق توصیه می‌شود که به بهترین کلینیک فیزیوتراپی نیاوران مراجعه نمایید.

5-استفاده از بریس (زانوبند طبی) یا ارتز کفش (کفی طبی)

چنانچه علت پای ضربدری، صاف بودن کف پا  باشد، علاوه بر انجام تمرینات اصلاحی مرتبط با کف پای صاف، می‌توان از کفی طبی به منظور بهبود و یا حتی درمان وضعیت پا استفاده کرد. در حالی که کفی طبی برای درمان قطعی کافی نیست، اما معمولا می‌تواند علائم را کاهش داده و فشار وارده بر پا و زانو را کمتر کند.

در مواردی که عارضه شدیدتر باشد(مخصوصا در کودکان) پزشک ممکن است از بریس(زانوبند مخصوص) آتل یا آرتز استفاده نماید. کمک گرفتن از این وسایل در مراحل ابتدایی، بسیار موثر است،چرا که با حفظ زاویه مناسب زانو و هدایت رشد صحیح استخوان‌ها، از پیشرفت پای ضربدری جلوگیری می‌کنند.

6-جراحی

در نهایت اگر ضربدری بودن پاها شدید باشد یا  انجام تمرینات ورزشی برای بهبودی بیمار کافی نباشند، پزشک عمل جراحی را جهت اصلاح زانو ضربدری توصیه می‌کند.

کلام آخر 

با توجه به مطالب این مقاله دانستیم که پای ضربدری (ژنو والگوم) وضعیتی است که در آن زانوها به سمت داخل خم می‌شوند. این وضعیت در کودکان نوپا رایج بوده و اغلب تا دوران نوجوانی به صورت طبیعی رفع می‌شود. با این حال، در موارد شدید، یک‌طرفه یا همراه با درد، می‌تواند باعث اختلال در راه رفتن و افزایش فشار بر مفاصل شود. پس اگر این عارضه‌ ادامه دار بود توصیه می‌شود که برای ارزیابی  و تشخیص علت اصلی به پزشک متخصص مراجعه نمایید.امیدواریم که مطالب این مقاله برای شما مفید بوده باشد.

سوالات متداول 

1-پای ضربدری چیست؟

پای ضربدری حالتی است که در آن زانوها به هم نزدیک می‌شوند اما مچ پاها از یکدیگر فاصله دارند.

2-علائم هشداردهنده پای ضربدری چیست؟

اگر علائمی مانند درد مزمن در زانو، خالی کردن زانو هنگام راه رفتن، لنگیدن و یا تغییر شکل سریع در وضعیت زانوها را مشاهده کردید، بایستی حتماً برای بررسی تراز استخوانی و جلوگیری از آسیب‌های غضروفی (مانند آرتروز زودرس) به متخصص ارتوپدی مراجعه نمایید.

3-چه عواملی باعث ایجاد پای ضربدری می‌شوند؟

عوامل متعددی نظیر ژنتیک، چاقی، صافی کف پا، نرمی استخوان (ریکتز)، آسیب‌های مفصلی، ضعف یا عدم تعادل عضلانی و حتی برخی از مشاغل یا فعالیت‌های ورزشی خاص می‌توانند باعث ایجاد یا تشدید پای ضربدری شوند.